كرده گل قبرسى طباشير هر يك دو درم صمغ عربى يك درم . و اگر اسهال خونى باشد در اين سفوف كهربا دم‌الاخوين ريوند چينى زياده كنند و با شربت بهى دهند يا به آب سماق يا به آب برگ خرفه يا به آب برگ حماض و غذا مزورهء اناردانه يا سماق يا زرشگ كه در آن برگ خرفه و برگ حماض پخته باشند بدهند و كعك در آب بهى و آب سيب سماق نيك باشد . [ ابن الياس ] ابن الياس گويد كه علاجش علاج غب خالصه است و هر صبح جلاب از تمر هندى و شكر سفيد و ترنجبين هر واحد ده درم و آلوى سياه ده عدد بنوشانند و غذا ماء الشعير يا بنفشه و نيلوفر و تخم خشخاش دهند و يا آب انارين بشحم افشرده سه اوقيه و شكر سفيد و ترنجبين هر واحد ده درم بنوشانند و تليين طبيعت بماء الفواكه با نقوع مشمش به مطبوخ فواكه نمايند و طبع را محتبس نگذارند و در نيمروز آب صادق البرد بياشامند و لهذا نبى عليه الصلوهء و السلام فرموده كه لحمى من قيح جهنم فابردهها بالماء بايد كه مبالغه در تبريد و تطفيه نمايند زيرا كه تأخير در تبريد و تطفيه در مثل اين مرض خطرناك است . و اگر تشنگى شدت كند و از مطبوخ كراهت نمايد يا او را غثيان باشد بايد كه معالجه بشربت ورد مكرر چهل مثقال يا سكنجبين ساده بيست درم و برف دو من كنند و اين وقتى است كه با تب سرفه نباشد . و هرگاه ايشان را سعال خصوصاً با سهر عارض گردد و هر صبح جلاب از شربت بنفشه و شربت خشخاش هر كدام كه باشد ده درم با ترنجبين ده درم بنوشند و تليين طبيعت به اين مطبوخ كنند سناى مكى پنج درم بنفشه نيلوفر تخم كاسنى تخم خبازى هر واحد سه درم سپستان عناب هر واحد بيست عدد در سه رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد و در آن شيرخشت و ترنجبين هر واحد بيست درم ماليده صاف نموده سحرگاه بنوشند و تا آخر روز بر آن صبر كنند تا خوب اسهال كند بعده در آخر روز غذا به ماء الشعير سازند و در هر حال از تبريد و تليين غافل نباشند . و چون بينند كه مريض هذيان مىگويد بايد كه موى مقدم سر او بتراشند و خرقه كتان به سركه و گلاب و صندلين و روغن گل آغشته بنهند تا روع ماده و تبريد مفرط كند و تقويت دماغ نمايد و ساعت بساعت تدبيل آن نمايند و يا بگيرند صندلين و گلاب و سركه و آب خيار و آب بيد و شير دختران و در شيشهء فراخ سر انداخته خوب جنبانيده هر ساعت لخلخه سازند . و اگر سهر شديد عارض شود ليسيدن شربت خشخاش در شب باكى ندارد و مسكن ايشان مهاب شمال و زير خيشاب مبلول به گلاب باشد و زير آنها برگ بيد و برگ كدو فرش كنند و حوالى ايشان ظروف سپر پر از آب نهند و روبروى آنها خيار و كاهو و كدوى تبر و سيب و گل به و بنفشهء تر و نيلوفر تر بدارند ببادكش كه بر آن گلاب پاشند ترويح نمايند و بر سينه به گلاب و صندلين و كافور طلا سازند و اين وقتى است كه فصل گرما تيز باشد و اما هرگاه سرما باشد در مكان معتدل سكونت اختيار نمايند و خوشبوهاى بارد مقوى دماغ مثل بنفشهء تر و صندلين و گلاب ببويند . و هرگاه تنقيهء بدن كردند و عروق از صفرا پاك شد هر صبح شيره تخم خرفه بسبت مثقال با سكنجبين ساده ده درم بنوشانند يا آب نقوع فواكه پنجاه مثقال يا آب هندوانه و ماء الخيار هر واحد پنجاه درم بقرص طباشير ملين يك مثقال و غذا ماء الشعير بتخم خشخاش و بنفشه و نيلوفر تا آن‌كه چهارده روز بر مريض بگذرد و بعد انقضاى اين مدت سكنجبين يا شربت سيب يا شربت حماض به گلاب بدهند و غذا مزورهء زرشك يا آلوى جبلى يا تمر هندى يا اناردانه با مغز بادام و بچهء مرغ سازند . و هرگاه حركت كنند و قوت قوى گردد بعد بيست روز در حمام داخل نمايند و بايد كه هواى حمام معتدل باشد تا كرب نيارد و بعد خروج از حمام در مسلخ استراحت بايد كرد زمانهء معتد به تا آن‌كه بشره به حالت اولى عود كند و حرارت بشره ساكن شود و حمرت مكتبه از حمام زائل گردد بعده شربت سيب يا شربت بهى هر كدام كه باشد ده درم با گلاب ده درم و يا از سكنجبين ساده و گلاب و عرق بيد هر واحد ده درم بنوشانند و جامهء صندلى گلاب بر آن پاشيده بپوشند و امتصاص انار ميخوش يا اناردانه ميخوش و سيب ترش و بهى و مغز خيار و بادرنگ و هندوانه و مشمش خشك و آلوى رطب يا خشك و شفتالوى خشك كرده و سكنجبين سفرجلى و شربت انار و شربت سيب و شربت ليمو سازند . [ خجندى ] خجندى گويد كه هر صبح شربتى از سكنجبين ساده يا شربت نيلوفر يا شربت تمر هندى يا آلو و جلابات بلعاب اسبغول غير صادق الحلاوت مبرد بنوشند و در مسكن بارد بنشينند و تليين طبيعت بتمرهندى و شيرخشت و شربت ورد مكرر ببرف و يخ و يا نقوع مشمش و فواكه خشك آب هندوانه سازند و تنقل از انار و بهى كنند و آب انار بتخم كوفته با ترنجبين و شكر يا شيرخشت بدهند و غذا ماء الشعير و به مغز بادام بكدو يا كاهو و اسفاناخ به آب غوره ترش كرده يا غير ترش و مانند آن و يا نان مغسول پاك بجلاب شكرى تر كرده بدهند و تليين طبيعت بحقنه‌هاى لينه به مثل ترنجبين و عناب و سپستان و جو كوفته و بنفشه و خطمى و چقندر سازند و آب صادق البرودت سيما در نيمروز خصوصاً در فصل گرما منع نكنند . و اگر احتياج به زيادت تليين باشد به مطبوخ هليلهء زرد و فواكه خشك و ريوند نمايند . و اگر از مطبوخ اكراه كنند تليين طبيعت بشربت ورد مكرر مع شربت دينار يا شربت آلو مسهل نمايند و از حبس شكم حذر كنند تا ماده مرتقى نشود و سرسام حادث نگردد . و چون سرفه خصوصاً با بيدارى عارض شود هر صبح شربتى از شربت خشخاش يا بنفشه يا شربت عناب و نيلوفر بنوشانند و در هر حال از تبريد و ترطيب و تليين